Uvod: Hronični virusni hepatitis je globalni problem humane medicine i око 345 miliona ljudi širom sveta živi sa infekcijom hepatitisa.[1]
Cilj rada: Cilj ovog istraživanja bio je da se odredi seroprevalenca HBV i HCV infekcija u srpskim enklavama i severnom delu Кosova i Metohije i
uporedi broj pozitivnih u drugoj dekadi XXI veka i 10 godina kasnije каo i da se utvrdi kakav је trend učestalosti od infekcije hepatitisom.
Materijal i metode: Retrospektivnom metodom obuhvaćeni su ispitanici koji su se javili Zavodu za transfuziju krvi u Kosovskoj Mitrovici za serološko
testiranje koje je sprovedeno ELISA testom . Obrađeni su podaci u periodu оd 2010. g. do 2022. g. Ispitanici su bili podeljeni u grupu dobrovoljnih
davaoca krvi i grupu koja je došla na testiranje po upitu lekara.
Rezultati rada: U periodu od 2010.-2012. g testirano je 6326 ispitanika od kojih je 137 (2,17%) bilo pozitivno na hepatitis . Od 2020.g do 2022. g
testirano je 5533 ispitanika а pozitivno na hepatitis bilo je 54 (0,61%). U upoređivanim periodima nije bilo značajne razlike u odnosu na pol i
infekcijuHBV i HCV. Postoji razlika u odnosu na udruženost pozitivnih nalaza HBV i HCV koja je bila značajno veća u periodu od 2010-2012.godine
(p>0,033). Među dobrovoljnim davaocima krvi bilo je više osoba muškog pola (63,6%) dok su osobe ženskog pola značajno češće testirane po uputu
lekara (p=0,045). Linearni trend učestalosti HBV i HCV ima statistički negativan trend sa smanjenjem broja obolelih za 3 slučaja za svaku sledeću
godinu (p= 0,002)
Zaključak: Broj pozitivnih od HBV i HCV virusnog hepatitisa u periodu od 2010.g do 2022.g pokazuje tendenciju opadanja što znači da su vakcinacija
i mere prevencije dali dobre rezultate.[2,3]
Ključne reči: Hepatitis B; Hepatitis C; Dobrovoljni davaoci krvi

Različite psihoaktivne supstance mogu se koristiti u seksualizovanim okruženjima sa ciljem pojačanja seksualnog iskustva, seksualne aktivnosti,
euforije, seksualne želje i zadovoljstva. Ovo se obično naziva seksualizovana upotreba droga. Međutim, tokom protekle decenije upotreba sintetičkih
droga, kao što su kristalizovani metamfetamin, gama-hidroksibutirat (GHB), gama-butirolakton (GBL) ili mefedron, postala je poznata kao specifična
seksualna praksa pod nazivom „hemseks“, podgrupa seksualizovane upotrebe droga. Ove sintetičke droge se mogu pušiti, ušmrkati, progutati ili
ubrizgati u okruženju koje podrazumeva seks žurke. Zbog toga su ih nazivali i „drogama za žurke“. A seks žurke na kojima se koriste ove supstance
ponekad traju i nekoliko dana, jer povećavaju libido, olakšavaju opuštanje mišića što omogućava dužu seksualnu aktivnost.
Imajući u vidu ove podatke, očekivano postoje javnozdravstvene implikacije hemseksa prvenstveno zbog toga što se kondom slabo koristi na seks
žurkama, pa je rizik od zaražavanja polno prenosivim infekcijama (PPI) uključujući HIV visok. Takođe, postoji visok rizik od interakcija između lekova
kada se koristi više hemiseks droga i drugih lekova ili alkohola. Još jedna implikacija hemseksa je rizik od predoziranja. Predoziranje može imati
fatalan ishod i više prikaza slučajeva u literaturi su dobro dokumentovali ove ishode. Štaviše, pojedinci koji praktikuju hemseks su u riziku da budu
seksualno zlostavljani, da pretrpe seksualno nasilje i eksploataciju, zbog narušene kognicije i rasuđivanja, kao i nemogućnosti da adekvatno reaguju i
odbrane se.
Većina studija u literaturi istražuje hemseks među seksualnim manjinama, kao što su gejevi i biseksualci. Procenjena globalna prevalencija hemiseksa
među muškarcima koji imaju seks sa muškarcima (MSM) je 16%. Ali, takođe je poznato da se ljudi koji žive sa HIV-om upuštaju u hemisekc. Metaanaliza praktikovanja hemseksa među MSM populacijom sugeriše da oni MSM koji praktikuju hemseks imaju veću prevalenciju HIV-a i drugih PPI u
poređenju sa onima koji ne praktikuju hemseks. Podaci takođe sugerišu da oko jedna trećina MSM populacije koji žive sa HIV-om praktikuje hemseks.
Treba napomenuti da se i u Srbiji se organizuju hemseks žurke. Istraživanje sprovedeno među 326 osoba koje žive sa HIV-om širom Srbije pokazalo je
da je prevalencija hemseksa 18,7%, što je u skladu sa svetskim podacima. Iako uglavnom muškarci koji žive sa HIV-om praktikuju hemiseks, postoji i
mala proporcija žena koje žive sa HIV-om koje navode iskustvo sa hemiseksom. Podaci iz literature sugerišu da je upotreba drugih nedozvoljenih
supstanci kao što su kokain i alkil nitrit, tečna supstanca koja se udiše i koja se obično naziva „popers“, takođe povezana sa hemeksom. Droge za
žurke mogu imati interakciju sa nekim antiretrovirusnim lekovima starije generacije i umanjiti njihovu efektivnost. Na sličan način, osobe koje žive
sa HIV-om koje praktikuju hemseks mogu preskakati upotrebu antiretrovirusne terapije tokom seks žurki. Ovo predavanje se fokusira na razumevanje
fenomena hemseksa i njegov uticaj među osobama koje žive sa HIV-om.
Ključne reči: hemseks, osobe koje žive sa HIV-om, droge za žurke, HIV. 

UVOD: Hemoragijska groznica s bubrežnim sindromom (HGBS) je bolest koju prenose glodari, izazvana hantavirusima iz porodice Bunyaviridae.
Karakteriše je povišena temperatura, krvarenje, oštećenje bubrega i hipotenzija. Ova bolest je prirodno žarišna zoonoza i javlja se u mnogim
zemljama sveta. Bolest se javlja sporadično ili u epidemijama.
CILJ: Identifikacija najvažnijih epidemioloških karakteristika hemoragijske groznice s bubrežnim sindromom u Crnoj Gori u periodu od 2014. do 2023.
godine.
MATERIJAL I METODE: U deskriptivnoj epidemiološkoj studiji sprovedeno je istraživanje na teritoriji Crne Gore za period od deset godina. Korišćene
su prijave zaraznih bolesti i godišnji izveštaji o kretanju zaraznih bolesti na teritoriji Crne Gore Centra za kontrolu i prevenciju zaraznih bolesti
Instituta za javno zdravlje Crne Gore.
REZULTATI: U periodu od 2014. do 2023. registrovan je 91 pacijent sa hemoragijskom groznicom s bubrežnim sindromom. U posmatranom periodu
umrle su 3 osobe (sa letalitetom od 3,3%). Stopa mortaliteta kretala se od 0,1% do 0,3/100.000 stanovnika. Incidencija u posmatranom periodu
kretala se od 0,2/100.000 stanovnika u 2020. godini do 6,9/100.000 stanovnika u 2014. godini. Oboljenje je 2,8 puta češće registrovano kod
muškaraca nego kod žena. U severnom regionu zemlje registrovano je 67 slučajeva (73,6%). U periodu od juna do septembra registrovano je 55%
obolelih. Najveće učešće među potvrđenim slučajevima HGBS bilo je u uzrastu 30–59 godina (50%).
ZAKLJUČAK: Bolest je od velikog javno-zdravstvenog značaja i neophodno je kontinuirano raditi na edukaciji i podizanju svesti o ovoj bolesti, ranoj
dijagnostici, kao i praćenju incidencije i distribucije bolesti.
Ključne reči: HGBS, prirodno žarišna zoonoza, epidemija. 

UVOD: Vektorske zarazne bolesti su bolesti ljudi uzrokovane parazitima, virusima i bakterijama koje se prenose vektorima. Poznato je više od 100
vrsta ovih mikroorganizama koji se mogu prenijeti vektorima i izazivati bolest kod ljudi. Pristup Jedno Zdravlje promoviše unapređenje zdravlja i
dobrobiti ljudi, životinja, biljaka i zajedničke im prirodne okoline.
CILJ: Prikaz epidemioloških karakteristika vektorskih zaraznih bolesti u Crnoj Gori od 2014-2023. godine kao i prikaz zajedničkih aktivnosti humanog i
veterinarskog sektora u pristupu jednom zdravlju.
MATERIJAL I METODE: U radu je korišten kvalitativni i kvantitativni opservacioni metod istraživanja.
REZULTATI: U periodu 2014-2023. godine registrovane su četiri vektorske bolesti:
Malarija, Lajmska bolest, Lajšmanioza i Denga. Ukupan broj registrovanih slučajeva je 121 (prosječna stopa incidencije 1,9/100 000 stanovnika). Broj
oboljelih se kretao od najmanje 6 slučaja, stopa incidencije 1,0/100 000 (u 2021. godini) do najviše 19 slučajeva, stopa incidencije 3,1/ 100 000 (u
2016.god.). U posmatranom periodu Lajmska bolest je najučestalija bolest iz ove grupe zaraznih bolesti sa ukupno oko 55 % svih slučajeva (67
slučaja – prosječna stopa incidencije 1,1/100 000). Lajšmanioza je druga po učestalosti, sa 38% svih registrovanih slučajeva (45 slučajeva – prosječna
stopa incidencije 0,72/100 000). Registrovani slučajevi malarije i denge predstavljaju importovane slučajeve.
ZAKLJUČAK: Crna Gora je među državama sa niskim stopama incidencije od vektorskih zaraznih bolesti. Povezujući ljude, životinje i životnu sredinu,
One Health može pomoći u rješavanju cijelog spektra kontrole bolesti – od prevencije do otkrivanja, pripravnosti, odgovora i upravljanja – i
doprinijeti globalnoj zdravstvenoj sigurnosti.
Ključne riječi: Epidemiološki nadzor, vektorske zarazne bolesti, ONE HEALTH

Introduction/Objective

The objective of this study was to examine the relationship between use of psychoactive substances among University students and diagnosed somatic or mental disorders.

Methods

The cross-sectional study was conducted in a population of 2,000 students of the Belgrade University. Four faculties (Medicine, Geography, Economics, Electrical Engineering) from which the students participating in this research were chosen by the method of random choice (by computer listing), conducted in the period April - June 2010.

Results

We observed that are more numerous students who used psychoactive substances among students with diagnosed somatic illnesses compared to those without them. Statistical significance was found among students who used tobacco (p=0.027), alcohol (p=0.002), sedatives (p<0.001) and cannabis (p=0.021). Mental disorders are also connected to use of psychoactive substances. The statistical significance was achieved for all psychoactive substances except for alcohol.

Conclusion

Use of psychoactive substances is an important issue among University students with diagnosed somatic or mental disorder. Therefore, it is essential to recognize the symptoms and consequences of such behavior, and above all and connection thereof, the importance of prevention which may enhance better solution-seeking via proper education.

Sveži prelomi u ortopedskoj hirurgiji i traumatologiji, dovode do hemodinamske nestabilnosti celokupnog organizma. Kod otvorenih preloma, stepen
 hemodinamske nestabilnosti organizma je značajno veći. Prioritet u lečenju svežih preloma ima DAMAGE CONTROL IN ORTHOPEDIC (DCO). DCO je
 invazivna procedura koja ima ulogu kako u stabilizaciji preloma, tako i u kontroli krvarenja. Prelomi dugih kostiju kao i prelom karlice su apsolutna
 indikacija za DCO. Slobodno možemo reći da ova procedura prestavlja prioritet u lečenju svežih preloma. Procedura je individualizovana u zavisnosti
 od težine povrede kao i  hemodinamskog statusa povređenog pacijenta. U ortopedskoj hirurgiji i traumatologiji kao standardna procedura u DCO
 koristi se spoljašnji fiksator po Mitkoviću. Ortopedski hirurzi moraju biti jako prisebni i obazrivi kod pregledapacijenata sa politraumom i da
 prepoznaju tkzv. trougao smrti. Trougao smrti čine: acidoza, hipotermija i koagulopatija. Svaka karika je medjusobno povezana jedna sa drugom
 dovode do ireverzibilnih promena u organizmu što za posledicu ima smrtni ishod. DCO se sprovodi u tri faze: 1) podrazumeva kontrolu kvarenja,
 smanjenje kontaminacija bakterijama, kao i privremenu fiksaciju preloma. Sve ovo je neophodno uraditi u roku od 1-2h.; 2)  obuhvata stabilizaciju
 vitalnih parametara u JIN-e kao i reanimacija pacijenta ordiniranjem neophodne terapije, krvi i krvnih derivata.; 3) podrazumeva definitivna metoda
 lečenja u smislu nastavka lečenja preloma spoljasnjim fiksatorom ili konverzija u neku drugu metodu lečenja.

 Uvod: Kognitivni pojačivači (KP) poboljšavaju kognitivne funkcije putem neurotransmitera CNS-a. Čine raznorodnu grupu supstanci koje se
 svakodnevno uzimaju kao napici nalik kafi, biljni lekovi i dijetetski suplementi (“meki pojačivači”) ili lekovi koji se koriste u lečenju bolesti
 (nootropici). Upotreba i zloupotreba su česte u studentskoj populaciji sa brojnim etičkim pitanjima.  
Cilj: Utvrđivanje informisanosti studenata medicine, njihovih stavova o upotrebi i stepenu rizika od neželjenog delovanja KP, na osnovu pretpostavke
 da je upotreba ovih supstanci redovna.
 Materijal I metode: Studija preseka je sprovedena po tipu anonimnog anketnog istraživanja na Medicinskom fakultetu Priština sa privremenim
 sedištem u Kosovskoj Mitrovici. U ispitivanju su dobrovoljno učestvovali studenti medicine prve tri godine integrisanih studija koji nisu položili ispit iz
 predmeta Farmakologija sa toksikologijom. Upitnik je obuhvatio socio-demografske podatke, podatke o koncentraciji i navikama u učenju, stepen
 informisanosti, procenu upotrebe i procenu rizika korišćenja KP. Stratifikacija uzorka je izvršena prema polu studenata, a Likert-ova skala je poslužila
 za rangiranje stavova ispitanika.
 Rezultati: Od ukupnog broja anketiranih (n=249) u konačnu statističku analizu podataka uključeno je 169 anketnih upitnika (M 32,5 %, Ž 67,5%).
 Najviše studenata je bilo sa druge godine studija (40%), dok je najviše studentkinja bilo sa prve godine (48,2%). Uočena je statistički značajna razlika
 između ispitivanih grupa u odnosu na godinu studiranja (p=0,009).  Informacije o KP su novina za 40,2% ispitanika (M 49,1%, Ž 36%). Da je o njihovoj
 primeni dovoljno informisano smatra 23,7 % ispitanika (M 20%, Ž 25,4%). Postoji statistički značajna razlika u upotrebi internet baza za informisanje o
 KP (p<0,001).Najveći broj studenata (71,6%) koristi internet za informisanje o KP, pri čemu je korišćenje internet baza bilo statistički značajno veće
 kod žena u odnosu na muškarce (M 56,4 %,Ž 78,9 %; p=0,002). Više od polovine ispitanika (50,3%) koristi Mediately bazu kao pouzdanu bazu podataka o
 lekovima. Od ukupnog broja studenata 40,8% upotrebljava neki od navedenih KP (M 43,6%, Ž 39,5%). Najčešći razlozi za upotrebu kod obe grupe
 ispitanika su poboljšanje koncentracije (M 27,3%, Ž 28,9%) i uspešnije polaganje ispita (M 25,5%, Ž 15,8%). Oba pola najviše koriste ginko bilobu (M
 29,1%, Ž 32,5%) i metilksantine (M 29,1%, Ž 17,5%). Studenti znatno češće upotrebljavaju kreatin u odnosu na studentkinje (M 20%; Ž 2,6%; p=0,003).
 Obe grupe studenata su prema medijani i interkvartilnom opsegu (25-75%) uočenog rizika od neželjenih reakcija rangirale kokain (M 9,0; Ž 9,0),
 metamfetamin (M 8,0; Ž 8,0) i amfetamin (M 8,0; Ž 7,0) kao najopasnije, dok je ginko biloba procenjena kao najbezbedniji KP (M 3,0; Ž 3,0). 
Zaključak: Većina studenata nije dovoljno informisana o kognitivnim pojačivačima, iako ih koriste samoinicijativno, radi postizanja boljih rezultata na
 studijama. Neophodno je studente uputiti na adekvatne izvore informisanja i organizovati vannastavne tribine i predavanja o bezbednosti i efikasnosti
 KP pre upotrebe. U skladu sa trendovima u svetu, može se očekivati porast zloupotrebe nootropika na univerzitetima i u našoj zemlji. Smatramo da bi
 trebalo ponoviti ili organizovati slično ispitivanje kroz par godina, po mogućstvu u većem obimu.
 Ključne reči: kognitivni pojačivači, informisanost studenata, stavovi studenata

Introduction: Peptic ulcer is a chronic recurrent disease of the gastrointestinal tract, which most often occurs as gastric or duodenal ulcer. Peptic ulcer is characterized by certain geographical and temporal trends.

Objective: The aim of this study is to determine the frequency of gastric and duodenal ulcers among subjects who underwent esophagogastroduodenoscopy (EGDS) endoscopy due to dyspeptic complaints, as well as to analyze the trend of ulcer disease over a period of 10 years.

Material and Methods: The data of a total of 4074 subjects with an average age of 54.53 ± 15.03 years, both sexes, 1841 men and 2233 women, who underwent EGDS in 2005 and 2015 calendar years were retrospectively analyzed. Results: This study showed that the trend of ulcer disease significantly decreased in the observed ten-year period, accompanied by concomitant decrease in the prevalence of duodenal ulcers, while the frequency of gastric ulcers retained approximately at the same level. The results showed that men were at greater relative risk than women for the development of duodenal ulcers, in both calendar years. In the ten-year period, the average age of patients with ulcer disease increased by about 4 years, especially in the group with duodenal ulcer, and particularly within women with duodenal ulcer. Compared to 2005, the average age of subjects undergoing EGDS in 2015 increased by about 2 years, regardless of whether or not they were diagnosed with ulcer disease.

Conclusions: In the period 2005 - 2015, the age of patients with peptic ulcer tended to increase, whilst the prevalence of ulcer disease, especially duodenal ulcer, has decreased. The relative risk for duodenal ulcer in men was higher than in women. 

Introduction: Syncope is a sudden, short-lived, transient loss of consciousness associated with the inability to maintain postural tone. The aim of this paper is: to determine the frequency of syncope in children and adolescents in our conditions, to analyze the characteristics of syncopal episodes and clinical presentation in order to identify the etiology of seizures, and to provide diagnostic protocols, i.e. guidelines for streamlining clinical trials.

Methodology: The diagnosis of the disease was made clinically on the basis of well-taken anamnestic data and a detailed description of the quality of the attack, physical examination and routine laboratory analyzes: (CBC, glycemia, standard ECG). Additional tests were selectively performed: Holter ECG, ergometry, Tilt table test, Echocardiogram, NMR, EEG.

Results: Out of the total number of examined children in the outpatient Children’s Hospital, Department of Pediatric Cardiology, 139 patients (0.6%) reported due to short-term loss of consciousness. The largest number of children was between 15 and 18 years old. Ninety-two ( 66%) of those 139 were girls, and 47 (34%) were boys (p <0.05). Regarding the cause of syncope, it was found in 117 (84%) patients, and in 22 (16%) children the cause of syncope was unknown (p <0.05). Etiologically spreaking, syncope was divided into 3 groups: autonomic (vasovagal, situational, orthostatic, increased vagus tone in athletes) was the most common, in 88 patients (75%), cardiogenic in 5 (4%) and non-cardiogenic in 24 patients.(21%). There was also a recurrence of the attack. In two children, the syncopal attack was repeated 4 times.

CONCLUSION: Syncope most often occurs in teenagers and is mostly benign. To assess syncope, it is necessary to gather a detailed history of the attack, to conduct a detailed physical examination and routine laboratory analyzes: CBC, glycemia and standard ECG. Supplementary diagnostics should be performed exclusively in patients where there is a reasonable suspicion of heart disease or neurological diseases. 

Kawasaki disease (KD) is an acute, self-limited vasculitis of unknown etiology that occurs predominantly in children under the age of 5 years. In addition to the progress of modern medicine, the cause of KD is currently unknown and specific diagnostic tests for definitive diagnosis does not exist. The differential-diagnostic enigma is the exclusion of other diseases with similar clinical features. The primary treatment in the acute phase of KD is intravenous immunoglobulin (IVIG) and acetylsalicylic acid (ASA/aspirin). There is not a recommendation to a uniform therapeutic approach in refractory KD. The role of corticosteroids is still controversial, but there are studies that support its use as adjuvant treatment. Most patients have a good prognosis. The focus of future research should be the formulation of new algorithms for detection, differential diagnostic triage and treatment of KD.